De Belastingdienst stapt niet over naar Microsoft 365. Samen met Douane en Toeslagen kiest de organisatie voor kantoorsoftware op eigen servers, aangevuld met Europese open source. Daarmee zet een van de grootste IT-organisaties van Nederland een duidelijke stap. Voor veel mkb-bedrijven en instellingen roept dat een concrete vraag op: is een alternatief voor Microsoft 365 ook voor ons haalbaar, en hoe pak je dat aan?
Wat heeft de Belastingdienst besloten?
In een Kamerbrief meldt staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) dat de Belastingdienst, Douane en Toeslagen afzien van de eerder gekozen migratie naar Microsoft 365. In plaats daarvan komt er een on-premises oplossing: de software draait op servers van de Belastingdienst zelf, of op servers waar de organisatie zelf de controle over heeft.
De planning is gefaseerd. Als eerste stap worden e-mail en agenda in 2027 op eigen infrastructuur ondergebracht. Europese open source oplossingen voor persoonlijke opslag en samenwerking volgen later in 2027 en in 2028.
Het besluit komt niet uit de lucht vallen. In juli werd de uitrol al gepauzeerd na kritisch advies van het Adviescollege ICT-toetsing. Dat concludeerde dat de toenmalige aanpak onvoldoende waarborgen bood voor een veilige en toekomstbestendige werkomgeving, en adviseerde om een volledig onafhankelijk on-premises scenario opnieuw te onderzoeken. Dat bleek haalbaar, mede doordat de Belastingdienst zijn eigen datacentercapaciteit heeft uitgebreid.
Waarom dit ook relevant is voor het mkb
De afwegingen van de Belastingdienst zijn in de kern dezelfde als die van een advocatenkantoor, accountantspraktijk of zorginstelling. Het gaat om vertrouwelijke gegevens, om de vraag wie er uiteindelijk toegang toe kan krijgen, en om de continuïteit van de dagelijkse werkplek. Wie volledig afhankelijk is van één leverancier, heeft weinig invloed op prijswijzigingen, voorwaarden of de plek waar data wordt verwerkt.
Tegelijk is het goed om realistisch te zijn: de Belastingdienst neemt er ruim de tijd voor en begint bewust met één onderdeel. Dat is ook voor kleinere organisaties de verstandigste route. Een overstap hoeft geen grote sprong te zijn.
Een alternatief voor Microsoft 365 in vier stappen
Wie een Europees of open source alternatief overweegt, kan de aanpak van de Belastingdienst als blauwdruk gebruiken:
- Breng in kaart wat u echt gebruikt. Veel organisaties gebruiken vooral e-mail, agenda, bestandsopslag en documentbewerking. Geavanceerde functies worden vaak maar door een klein deel van de medewerkers benut.
- Begin met één bouwsteen. Net als bij de Belastingdienst zijn e-mail en agenda een logisch startpunt. Er zijn volwassen open source oplossingen die samenwerken met bekende mailprogramma’s en mobiele apparaten, zoals Grommunio: een volwaardig alternatief voor Microsoft Exchange dat gewoon werkt met Outlook en smartphones.
- Kies voor open standaarden. Open source kantoorsoftware zoals Nextcloud (bestanden, agenda, samenwerking) en Collabora Online of LibreOffice (documenten) werkt met open bestandsformaten. Dat voorkomt een nieuwe vorm van vendor lock-in.
- Organiseer de infrastructuur zelf, of laat dat doen. “Eigen servers” betekent niet dat u een eigen serverruimte nodig heeft. Het gaat erom dat u bepaalt waar de data staat en wie er beheer over heeft.
Meer opties per toepassing vindt u op onze pagina met privacy-vriendelijke alternatieven.
Eigen servers zonder eigen datacenter
Het besluit van de Belastingdienst werd mogelijk doordat de organisatie voldoende eigen datacentercapaciteit heeft. De meeste bedrijven hebben dat niet, en hoeven dat ook niet te bouwen. Een praktisch tussenpad is het inzetten van gecertificeerde hardware die u zelf bezit, maar die professioneel wordt beheerd.
Met Certified Nodes kunnen organisaties hun eigen werkplekdiensten, zoals Nextcloud voor bestanden en samenwerking en Grommunio voor e-mail, agenda en contacten als vervanger van Exchange, op eigen infrastructuur laten draaien. Een belangrijk voordeel voor de zakelijke markt: meerdere nodes kunnen samen als cluster worden ingezet voor High Availability (HA). Valt één node uit, dan nemen de andere het werk over en blijft de werkplek beschikbaar. Zo combineert u de controle van on-premises met de betrouwbaarheid die u van een clouddienst gewend bent.
Conclusie
De Belastingdienst laat zien dat een alternatief voor Microsoft 365 geen theoretische discussie meer is, maar een uitvoerbare keuze, mits gefaseerd en goed voorbereid. Voor het mkb is de les vooral praktisch: begin klein, kies voor open standaarden en zorg dat u zelf bepaalt waar uw gegevens staan. Zo bouwt u stap voor stap aan een werkplek die u echt in eigen beheer heeft.
Bron: Computable – Belastingdienst draait overstap naar Microsoft 365 terug (7 oktober 2026). Zie ook Dutch IT Channel.
Dit artikel is met behulp van AI opgezet en gegenereerd, en als voorstel voorgelegd aan een menselijke redacteur die het heeft beoordeeld voordat het werd geplaatst.