Vijf Nederlandse toezichthouders – de ACM, AFM, Autoriteit Persoonsgegevens, De Nederlandsche Bank en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur – riepen op 10 juli 2026 gezamenlijk op tot een versnelde overgang naar meer digitale autonomie. In hun position paper "De route naar digitale autonomie" pleiten zij ervoor dat bedrijven en overheden dit onderwerp niet langer als bijzaak behandelen, maar als volwaardig criterium meewegen bij elke keuze voor een IT-leverancier – naast prijs en functionaliteit.
Wat houdt digitale autonomie precies in?
Digitale autonomie betekent volgens de toezichthouders niet dat organisaties volledig onafhankelijk moeten worden van externe IT-leveranciers – dat is voor de meeste bedrijven onrealistisch. Het gaat om keuzevrijheid: kunnen overstappen naar een andere aanbieder zonder torenhoge kosten of technische blokkades, en niet volledig overgeleverd zijn aan de voorwaarden van een enkele partij. De toezichthouders wijzen erop dat een select aantal grote, veelal Amerikaanse IT-dienstverleners een steeds groter deel van de digitale infrastructuur van Nederlandse organisaties in handen heeft. Valt een dergelijke leverancier uit door een storing, cyberincident of geopolitieke ontwikkeling, dan raakt dat direct de continuïteit van de eigen dienstverlening.
Digitale autonomie als volwaardig inkoopcriterium bij IT-inkoop
De kern van het advies is concreet: autonomie moet meewegen bij IT-inkoop, op dezelfde manier als prijs en functionaliteit dat al doen. Voor vitale infrastructuur en essentiële diensten zou het zelfs een randvoorwaarde moeten zijn, stellen de toezichthouders. In de praktijk vertaalt zich dat naar eisen rond open standaarden, interoperabiliteit tussen systemen en de mogelijkheid om zonder buitensporige kosten van leverancier te wisselen. Ook adviseren zij organisaties om bij inkoop vaker samen op te trekken, wat de onderhandelingspositie tegenover grote leveranciers versterkt.
Waarom leveranciersafhankelijkheid ook voor het mkb relevant is
Hoewel het rapport zich in de eerste plaats richt tot overheden en vitale sectoren, is de onderliggende boodschap breder toepasbaar. Juridische kantoren, accountants, zorginstellingen en gemeenten werken dagelijks met vertrouwelijke dossiers en financiële of medische gegevens, vaak opgeslagen bij een handvol grote clouddienstverleners. Leveranciersafhankelijkheid is dan niet alleen een continuïteitsrisico, maar ook een factor die meeweegt bij klanten, opdrachtgevers en toezichthouders die zelf onder wetgeving zoals de Cyberbeveiligingswet vallen. Wie vandaag al kritisch kijkt naar de eigen leveranciersketen, hoeft niet te wachten tot een klant of toezichthouder daarnaar vraagt.
Praktisch aan de slag met digitale autonomie
Digitale autonomie opbouwen begint met overzicht: welke IT-leveranciers hebben toegang tot bedrijfsdata, en wat gebeurt er als die dienst wegvalt of de voorwaarden wijzigen? Vervolgens is het zaak te kijken waar overstappen realistisch is. Een eigen node maakt het mogelijk om e-mail, bestanden en samenwerking zelf te hosten op open source software, zonder vendor lock-in bij een Amerikaanse partij. Voor organisaties die liever stapsgewijs beginnen, geeft de pagina privacy-vriendelijke alternatieven een overzicht van Europese en zelf-gehoste opties per toepassing. Beide routes sluiten direct aan bij wat de toezichthouders vragen: minder afhankelijkheid van een enkele leverancier, en meer regie over de eigen digitale infrastructuur.
Nog geen goed overzicht van de eigen leveranciersafhankelijkheden? De routekaart naar digitale onafhankelijkheid van YourData Network helpt stap voor stap in kaart brengen waar de grootste risico’s zitten en welke stappen realistisch zijn.
Het rapport van de vijf toezichthouders maakt duidelijk dat digitale autonomie niet langer een overheidsvraagstuk alleen is. Het is een kwaliteitscriterium dat elke organisatie die met vertrouwelijke data werkt, actief zou moeten meewegen bij de volgende IT-beslissing.
Bron: RDI.nl – Toezichthouders: versnel de overgang naar meer digitale autonomie