Vendor lock-in in de cloud is voor veel mkb-bedrijven geen ver-van-mijn-bedshow, maar dagelijkse praktijk. Uit recent onderzoek van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) onder 420 zakelijke gebruikers van clouddiensten – overwegend werkzaam bij mkb-organisaties – blijkt dat 61,7% nog nooit is overgestapt naar een andere aanbieder. Van de bedrijven die het wel probeerden, lukte de overstap bij bijna een derde (30,2%) niet. Opvallend: ongeveer 40% van de zakelijke gebruikers heeft nog nooit gehoord van de Data Act, de Europese wet die overstappen juist eenvoudiger moet maken.
Wat de Data Act verandert voor overstappen tussen clouddiensten
Sinds september 2025 is de Data Act volledig van kracht, met de ACM als toezichthouder. De wet verplicht cloudaanbieders om overstappen technisch mogelijk te maken: klanten moeten hun data en digitale bezittingen kunnen meenemen naar een andere leverancier of naar een eigen omgeving, zonder onnodige technische of financiele drempels. Contracten mogen een opzegtermijn van maximaal twee maanden bevatten, gevolgd door een overstapperiode van maximaal dertig dagen. En vanaf 12 januari 2027 vervallen overstapkosten volledig – tot die tijd mogen aanbieders alleen nog de daadwerkelijk gemaakte kosten in rekening brengen.
Vendor lock-in blijft ondanks nieuwe regels een reeel risico
De cijfers van de ACM laten zien dat wetgeving alleen niet volstaat. De helft van de bedrijven gebruikt weliswaar clouddiensten van meerdere aanbieders naast elkaar, maar zodra die diensten daadwerkelijk aan elkaar gekoppeld moeten worden, lukt dat bij 1 op de 4 bedrijven niet. Vendor lock-in ontstaat vaak niet door een bewuste keuze, maar sluipenderwijs: jaren aan configuratie, koppelingen met boekhouding of telefonie, en een team dat alleen met een systeem werkt. Tegen de tijd dat een bedrijf wil overstappen – bijvoorbeeld vanwege prijsverhogingen of een kritischer blik op leveranciersafhankelijkheid – blijkt de praktische drempel vaak hoger dan de juridische.
Praktisch: grip houden op je eigen clouddata
Voor mkb-organisaties in sectoren als de advocatuur, accountancy, zorg en het onderwijs is dit meer dan een juridisch vraagstuk. Wie werkt met vertrouwelijke dossiers of medische gegevens, wil niet afhankelijk zijn van de voorwaarden van een grote, vaak Amerikaanse partij. De Data Act geeft daarvoor het juridische kader, maar de meeste winst zit in praktische keuzes vooraf: kiezen voor open standaarden, exportbare databestanden en software die niet aan een leverancier vastzit. Een eigen node maakt het bijvoorbeeld mogelijk om e-mail, bestanden en samenwerking op open source software te hosten, zonder afhankelijk te zijn van de voorwaarden van een enkele aanbieder. Voor bedrijven die liever stap voor stap beginnen, biedt de pagina privacy-vriendelijke alternatieven een overzicht van Europese en zelf-gehoste opties per toepassing.
Wie liever niet zelf een node inricht en beheert, kan ook kiezen voor een kant-en-klare node van YourData Network — eigen infrastructuur zonder de technische rompslomp, en zonder opnieuw vast te zitten aan één leverancier.
Wat dit betekent voor de komende maanden
De ACM heeft aangekondigd in 2026 verder in gesprek te gaan met de cloudsector over overstapdrempels en meer voorlichting te geven over de rechten die de Data Act biedt. Voor bedrijven is dit een goed moment om zelf alvast in kaart te brengen welke clouddiensten ze gebruiken, welke data en koppelingen daarbij horen, en hoe realistisch een overstap vandaag zou zijn. Wie dat overzicht al heeft, hoeft niet te wachten tot januari 2027 om minder afhankelijk te worden van een leverancier.